Qertela Keviregewr

Yo Sılk, Yo Dargûş

Xaltî Basık,
jıneke pır xızon û fıqorê wûye.

Zemanê tuneyî û naçarî wûye. Qeremê xaltî Bas, pır-pır gıran wûye.
Cornon, pı xêr û hasenatên xalkê taçûye û tıhotıye. Cornon jî, Xûde çı daye. Lê, har rokê jî taloşo şîva êvarê lê wûye.

Jı axrê du lowıkên Xaltî Basık,
dargûşeke xwa dın jî hawîye.

Rokê,
Xaltî Basık dargûşa xwa kırıye hamêzê xwa û
berve Kavırêgewr,
nêzikê gundî Tatoro,
çûye.

1Tatoro; gundê tator lê dijîne, nêzikê Xalko ye. Pişta xwe daye çiya’ê Qerecdaxê. Cihekî pir hêşin û bi av bîye. Berê çemê eşîra Xalko bûye. Giya û çêra çemê wiqas dirêj dibûne, ji benja mirov derbas dibûne. Xalko, lê pez û hespên xwe diçêrandine. Li salên 1860’an de, kengê tatorên ji Rûsya’ê xwestine li wir bi cih bivin, Xalîkano pir li ber xwe dayîne, wana na hêlînin. Lê, paşê razî bûne, ma li wir konên xwe vebikin.

Lı wê wextê, çîyo, bonı û dardaşt jı gîyon derbos na tawûye. Însonên berê, tı tarlên xwa do, sılık jî tırışondına.

Baska xaltî xwostıye, tang sılkên xwa jı won tarlon berev bıke. Çolê (tûrkê) xwa’î tıjı sılık kırıye û katıye rê gund.

Lê xızonê,
jı hêleke do dargûş,
jı hêleke do jî çolê sılkon.
Pır westîye.

Li Kavırêgewro, êdın jı dast û pîyon katıye.
Perîşan bûye.
Şaş bîye, çır bıke.

Pı xwa pı xwa gotıve;
Az o dargûşê, tı bın zınorekî cıbıhîlım.
Az o sıfteh sılko pêvım mol.
Poşê jî, warım dargûşê xwa haynım.

Novberê gund û Kavırêgewr2, 4-5 kîlometro hane, tunene.

2Kevirêgewr: cihekî li da’ê çiya’ê Harşîd e. Ew çiya berê volkanîk (agirpij) bûye. Kevirên jê dihatin derxisitine, berê pê xani çê dikirin. Jibo ku, rengê keviran gewr e, Xalîkanan ew dera bi Kevirêgewr nav kirî bûn. 

Xûdê xwa’î lı vır e; êdın çand seato,
dargûş tı bın zınêr do cıhîştıye, ne zonîne.

Sılko lı mol dîtane û pı şûndo jî vatıgere Kavırêgewro.

Har nêzıkê dargûşê tave, qîrîn û gırîna dargûşê hîng pır tave.
Hîng na gehîştıye dargûşê, jı bın zınêr, qertelek jı nışko vo tıfıre.

Tagotın, lı wî zemanî, gundî tıjı qertelon wûye. 

Lê molomınê,
çıng roynoye dargûşê,
çı mêske,
xûnê pı sar hardu çovên dargûşê katıne.

Haftek naçûye,
dargûşa xaltî Basık mırıye.

Tagotın qertelê,
hardu çovên dargûşê darxıstî bûye.

FERHENGOK
Xalkî
(Kurmancî)
Kurdî
(Kurmancî)
xızon xizan
fıqorê belengaz
wûye bûye
qerem debar
hasenat havildar
har her
axrê / axıre bilî
hamêz helbêz, himêz
çîyo çiya
bonı ban
dardaşt derdeşt
tırışondına dirişandine
tang teng, hendik
az ez
pêvım bibim
haynım (bi xwe re) birin
novber navber
zınor, zınêr zinar
dîtane didîne
vatıgere vedigere
tave dibe
molomınê malaminê
çıng çawa
roynoye, rohîştın -, rahîştiye
sar ser
hawîye hebîye / hebûye
bi

About